Жүрек-қан тамырлары аурулары – бұл жүрек, артериялар және тамырлар сияқты қанайналым жүйесінің патологиясымен сипатталатын аурулар.
Ең көп таралған ЖҚА – гипертония, атеросклероз, жүректің ишемиялық ауруы, аритмия және басқалар.
ЖҚА даму қаупінің факторларына мыналар жатады:
— аз қозғалысты өмір салты;
— диеталық қателіктер;
— психоэмоционалды стресс;
— артық дене салмағы;
— жаман әдеттер.
ЖҚА белгілері әртүрлі және аурудың сипатына байланысты. Бірақ көп жағдайда ЖҚА белгілері келесідей көрінеді:
— кеудедегі ауырсыну, жүрек аймағында, төс сүйегінің артында, иық пышағына, сол қолға беріледі;
— ентігу;
— кешке аяқтың ісінуі;
— бас айналу;
— жүрек соғу сезімі.
Жүрек-қантамыр аурулары мен олардың асқынуларының алдын алудың 10 негізгі шарасы (инфаркт пен инсульт):
Салауатты тамақтану. Күнделікті рационнан майлы және қуырылған тағамдарды, кондитерлік майларды, кофеин, тұз, қант, тауық жұмыртқасын азайту және теңіз балығын, майсыз құс етін (терісіз), бұршақ дақылдарын, тұтас дәнді дақылдарды, кем дегенде 500 грамм көкөністерді рационға қосу, күнделікті жеміс-жидек тұтыну.
Артық салмақпен күресу. Дене салмағының индексін (ДСИ) білу маңызды, ол әдетте 18,5 – 25 (салмағы кг/бой квадраты м) болуы керек. Ол жоғарылаған кезде диетаның калориялық мазмұнын азайту және физикалық белсенділікті арттыру қажет.
Гиподинамиямен күресу. Таза ауада серуендеу (күніне кемінде 30 минут), спортпен шұғылдану және тиісті жаттығулармен дене шынықтыру, автомобильді немесе лифтті жиі пайдаланбау.
Жаман әдеттерден бас тарту. Темекі шегуден, есірткіден, алкогольді асыра тұтынудан өз бетіңізше бас тартыңыз немесе мамандардың көмегімен осы зиянды әдеттерден арылыңыз.
Стресспен күресу. Кішігірім қиындықтарға адекватты ден қою қабілеті, пікірлес адамдармен және жағымды қарым-қатынас хоббимен айналысу, дұрыс жұмыс және демалыс уақыты, қалыпты ұйқы, музыкалық терапия және релаксацияның басқа әдістері.
Артериялық қысымды өзіңіз бақылаңыз: жылына кемінде 1 рет –кездейсоқ анықталған қан қысымының бір реттік тұрақсыз жоғарылауы кезінде; айына кемінде 1 рет – жағдайыңыз жақсы болса, бірақ қан қысымының жиі жоғарылауына бейімділік бар болса; күніне кемінде 1 рет – қан қысымының тұрақты жоғарылауы және жағдайдың нашарлауы. Әдетте, қан қысымы сын.бағ. 140/90 мм аспауы керек.
Профилактикалық тексеру. Жүрек және қантамыр патологиясын дамыту қаупі бар немесе қан қысымының жоғарылауын байқаған адамдар дәрігерге уақтылы бару, оның ұсыныстарын орындау және профилактикалық тексерулерден өту керек.
Қандағы холестерин деңгейін бақылау. 30 жастан асқан барлық адамдар қандағы холестерин деңгейін жыл сайын тексеріп тұруы керек. Қандағы холестериннің қалыпты деңгейі 5 ммоль/л.
Қандағы қант деңгейін бақылау. 40-45 жастан асқан адамдар жыл сайын қантқа қан анализін тапсыруы керек. Қандағы қанттың қалыпты деңгейі 6,1 ммоль/л.
Дәрі-дәрмек қабылдау. Жүрек және қантамыр патологиясының даму қаупі бар немесе динамикалық бақылауда болған адамдар емдеуші дәрігер тағайындаған дәрі-дәрмектерді қабылдауы қажет.
Самат Ахметов,
Жетісу облысы санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаменті басшысының орынбасары.
