Қазіргі қоғам – ақпараттық технологиялар қарқындыдамыған кезең. Әлеуметтік желілер жастар өмірініңажырамас бөлігіне айналып, олардың дүниетанымы, құндылықтары мен рухани әлеміне тікелей әсер етуде. Бұл құбылысты біржақты бағалау мүмкін емес: оныңоң және теріс жақтары қатар жүреді. Сондықтанқазіргі жастардың рухани болмысын әлеуметтікжелілермен байланыстыра отырып жан-жақты талдаумаңызды.
Рухани әлем – адамның ішкі дүниесі, яғни оныңқұндылықтары, сенімдері, адамгершілік қағидаларымен өмірге көзқарасы. Қазіргі жастар – цифрлықдәуірдің өкілдері. Олар ақпаратты тез қабылдайды, әлемдік мәдениетпен еркін танысады, бірақ соныменқатар ақпараттық қысымға да жиі ұшырайды.
Ғылыми зерттеулерге сүйенсек, жастар қоғамныңбелсенді бөлігі ретінде мемлекеттің дамуына үлкенықпал етеді және олардың құндылықтарыныңқалыптасуына сыртқы факторлар, әсіресе интернеткеңістігі ерекше әсер етеді
Әлеуметтік желілер жастар үшін үлкенмүмкіндіктер алаңы болып табылады:
—Ақпарат пен білімге қолжетімділік
Жастар әлем жаңалықтарын, ғылыми ақпараттарды, білім беру ресурстарын оңай таба алады.
—Өзін-өзі дамыту және шығармашылық
Көптеген жастар блог жүргізу, видео түсіру, өнерменайналысу арқылы өзін көрсетеді.
—Қарым-қатынас пен әлеуметтену
Әлеуметтік желілер арқылы адамдар жаңа достартауып, пікір алмасады. Зерттеулер әлеуметтік желілержастардың қоғамдық белсенділігін арттыруға ықпалететінін көрсетеді
Сонымен қатар, әлеуметтік желілер жастардыңрухани әлеміне кері әсер етуі мүмкін:
—Тәуелділік (аддикция)
Ғалымдар әлеуметтік желілерге тәуелділік жастарарасында кең таралғанын атап өтеді
—Психологиялық мәселелер
Зерттеулерге сәйкес, әлеуметтік желілерді шамадантыс қолдану мазасыздық, депрессия, өзін-өзібағалаудың төмендеуіне әкелуі мүмкін
Жалған ақпараттың таралуы
Жастар кейде ақпараттың шынайылығын тексермейқабылдайды, бұл олардың көзқарасына теріс әсеретеді.
Құндылықтардың өзгеруі
Әлеуметтік желілердегі «идеалды өмір» бейнесіжастардың материалдық құндылықтарға тым көп мәнберуіне әкелуі мүмкін.
Әлеуметтік оқшаулану және «эхо-камера» әсері
Зерттеулер көрсеткендей, адамдар көбінесе өзінеұқсас пікірдегі адамдармен ғана байланысып, басқакөзқарастарды қабылдамайтын орта қалыптастырады
Нақты мысалдар:
—Қазақстандық зерттеулерде әлеуметтік желілержастардың мінез-құлқы мен қауіпсіздігіне тікелейәсер ететіні айтылған.
-2024 жылғы зерттеулерде әлеуметтік желілержасөспірімдердің психикалық жағдайына әсер етіп, депрессия деңгейінің өсуіне байланысты екенікөрсетілген.
—Әлеуметтік желілердің жастардың әлеуметтенупроцесіне де оң және теріс әсері бар екенідәлелденген.
Бұл мәселені шешу үшін кешенді тәсіл қажет:
Медиа сауаттылықты дамыту
Жастарға ақпаратты сараптау, жалған жаңалықтардыажырату дағдыларын үйрету қажет.
Уақытты тиімді пайдалану
Әлеуметтік желілерді қолдануға шектеу қою (time management).
Рухани тәрбиені күшейту
Отбасы мен мектеп жастарға адамгершілік, ұлттыққұндылықтарды үйретуі тиіс.
Пайдалы контентті арттыру
Білім беру, мотивациялық және тәрбиелік мазмұндағыконтентті көбейту.
Жастардың психикалық денсаулығына көңіл бөлумаңызды.
Қазіргі жастардың рухани әлемі – күрделі әрікөпқырлы құбылыс. Әлеуметтік желілер бұл әлемдібайыта да алады, сонымен қатар оны әлсіретуі демүмкін. Барлығы оны қалай қолдануға байланысты. Егер жастар әлеуметтік желілерді саналы түрдепайдаланып, пайдалы ақпаратты таңдай білсе, бұлқұрал олардың дамуына үлкен мүмкіндік береді. Алкерісінше жағдайда, ол рухани құндылықтардыңәлсіреуіне әкелуі мүмкін.
Сондықтан қоғамның басты міндеті – жастарғадұрыс бағыт көрсету, олардың саналы, білімді жәнерухани бай тұлға болып қалыптасуына жағдай жасау.
Жания ҚҰРМАШ
