Күкіртсутекпен улану: себептері, белгілеріжәне алдын алу шаралары

Күкіртсутек (H₂S) – шіріген жұмыртқаның иісінеұқсас, түссіз, өте улы және қауіпті газ. Ол:

• органикалық заттардың ыдырауы кезінде;

• мұнай мен газ өндіруде;

• кәріз жүйелерінде;

• шахталарда;

• химия және целлюлоза-қағаз өнеркәсібіндепайда болады.

Күкіртсутек тыныс алу жолдары арқылы тез сіңіп, төмендегі әсерлерге әкелуі мүмкін:

• шырышты қабықтарды тітіркендіреді;

• бас айналу, жүрек айну, көз ашыту;

• жоғарғы концентрацияда есінен тану, тыныстыңтоқтауы, өлім;

• ең қауіптісі – адамның иіс сезуі жоғалады, сондықтан газды сезбей қалуы мүмкін.

Улану себептері:

• техногендік апаттар: сұйық улы заттардың төгілуі мен булануы;

• шахталарда газ бөлінуі: көмір қабаттарын өңдеу кезінде H₂S пен метанның бөлінуі;

• ққауіпсіздік ережелерін бұзу: зертханада немесе өндірісте респираторсыз жұмыс істеу;

• күкіртсутекті ванналар: артық уақыт болу немесе қышқыл мен сульфидті көп қосу;

• ойпаң жерлерде тұру: қоқыс полигоны жақын болса, газ шоғырланып, улануға әкелуі мүмкін.

Улану белгілері

Жеңіл улану:

• көзден жас ағу, тұмау;

• көздің қызаруы мен ауырсынуы;

• ауызда металл дәмі;

• жүрек айну, бас ауруы;

• мұрын-жұтқыншақтың қызаруы мен ісінуі.

Орташа улану:

• кеудеде қысылу, құсу, суық тер;

• әлсіздік, бас айналу;

• тыныс бұзылысы, жөтел, өкпе ісінуі;

• естен тану, сананың шатасуы.

Ауыр улану:

• апоплексиялық форма: кенет есінен тану, тырысу, тыныстың тоқтауы бірнеше минуттаөлім;

• тырыспалы-коматозды форма: тырысу → кома → есі кіргенде галлюцинациялар, апатия, ұйқышылдық.

Алдын алу шаралары

Ауаны бақылау

• H₂S концентрациясын газ талдағыштармен үздіксіз бақылау;

• құдықтар мен жабық кеңістікте ауа құрамынтексеру.

Желдету

• өндірістік орындарда тиімді желдету жүйелерін орнату.

Жеке қорғаныс құралдары

• «В» маркалы газқағарлар (қышқыл газдарғақарсы);

• жоғары концентрация кезінде – оқшауланғантыныс аппараттары.

Жұмысты қауіпсіз ұйымдастыру

• жалғыз жұмыс істеуге тыйым;

• жабық кеңістікке арнайы рұқсатпен кіру;

• құтқару жабдықтары мен кезекші мамандардың болуы.

Оқыту мен нұсқаулық

• қауіпсіздік бойынша тұрақты нұсқаулықтар;

• қызметкерлерді қорғаныс құралдарын пайдаланумен эвакуацияға үйрету;

• төтенше жағдайларға дайындық оқу-жаттығулары.

Күкіртсутекпен улану – адам өміріне нақты қауіп. Бірақ қауіпсіздік техникасын сақтау, заманауиқорғаныс құралдарын пайдалану жәнемамандардың дайын болуы бұл қауіптің алдыналуға мүмкіндік береді.