Айтпақшы, Жетісай ауданындағы бұл үй шынымен бар. Онда расында да тұрмысы төмен отбасы тұрған.
Алайда 2022–2023 жылдары мүлде басқа жерлерде тұратын тағы 17 адам әлеуметтік көмек рәсімдеу кезінде осы отбасының мекенжайын көрсеткен.
Мұны облыстық прокуратура анықтады. Ал өтініштерді қабылдаған қызметкерлерде бір мекенжайды осыншама адамның көрсетуі күмән тудырмағаны ма?
Енді осы облыстың тағы бір ауданына — Отырар ауданына назар аударайық. Мұнда мүгедектігі бар балаларға 9 миллион теңгеге жуық қаражат толық төленбеген.
Бұл туралы прокуратура 2 қарашада хабарлады. Аудандық мәслихат ай сайынғы әлеуметтік көмек тағайындағанымен, 96 бала өздеріне тиесілі қаражатты тек прокурорлардың араласуынан кейін ғана толық көлемде алған.
Алысқа барудың қажеті жоқ. Осы екі жағдайдың өзі жергілікті жерлерде тәртіп орнатудың таңдамалы сипат алғанын және әлеуметтік көмек жүйесіндегі олқылықтарды пайдаланып, мемлекеттік жәрдемақыға арқа сүйеуге дағдыланған адамдардың оны оңай айналып өте алатынын айқын көрсетеді.
Жалған мәлімет ұсынған адамдардан жауапкершілік талап етілетіні түсінікті. Бірақ әлеуметтік төлемдерді тағайындауға да біреу жауапты емес пе? Қалайша өзгенің мекенжайы әлеуметтік көмек рәсімдеуге жарамды болып шығады да, балаға тиесілі қаражатты төлеуге мәслихаттың шешімі жеткіліксіз болады?
Қазан айындағы Жолдауында Тоқаев шенеуніктерді қатаң сынға алған болатын. Президенттің айтуынша, жылдар бойы мемлекеттік басқарудағы қателіктер жаңа жеңілдіктер мен әлеуметтік төлемдердің тасасында қалып келген.
Тіпті ауқатты отбасылар да мемлекеттен қаржы алып жатқанда, мектептер мен ауруханалардың тапшылығы барған сайын күшейе түсті. Мемлекет басшысының «бюджет қаражаты есебінен халыққа жалған қамқорлық көрсету» туралы айтқан сөзі дәл осы жағдайға сай келеді.
Жылдар бойы (тіпті жылдар емес, ондаған жылдар бойы) бізде әлеуметтік төлемдерді тағайындау тәртібінің өзінде тәртіп болмады. Бұл жерде сөзді әдейі қайталап отырмын.
Ендігі мақсат — Отырар ауданындағы бала келесі жолы өзіне тиесілі қаражатты уақытылы, ешбір прокурордың араласуынсыз алатындай жүйе қалыптастыру.
Әлеуметтік салаға үстірт түзетулер емес, түбегейлі жаңғырту қажет:
* бөлінген әрбір теңгенің жұмсалуын ашық әрі мұқият бақылау;
* әлеуметтік көмектің атаулылығын қамтамасыз ету, яғни қолдауды тек оған шын мәнінде мұқтаж азаматтарға көрсету;
* жасырын кірістерді анықтайтын және төлемдердің қайталануына жол бермейтін цифрлық тетіктерді енгізу;
* жүйелі мәселелерді бір реттік қаржы бөлумен «жабу» тәжірибесінен бас тарту;
* бюджет қаражатын ұзақ мерзімді нәтижелерге — мектептер мен ауруханалар салуға, жұмыс орындарын ашуға және азаматтардың табысын арттыруға бағыттау.
Әлеуметтік мемлекет дегеніміз — адамдарды жәрдемақыға тәуелді ету емес. Бұл — әр азаматтың өзін және отбасын қамтамасыз етуіне жағдай жасау. Ал мемлекеттік көмек теріс пайдаланудың көзі емес, шын мәнінде мұқтаж жандарды қолдаудың тиімді құралы болуы тиіс.
Салық төлеушілердің қаражаты бір реттік төлемдер мен күмәнді схемаларға жұмсалып, із-түзсіз жоғалмай, алдағы жылдарға қызмет ететін нақты нәтижелерге бағытталуы керек.
