Қай мемлекетте және қай заманда болмасын әділдік, «Заң мен тәртіп» қағидасы қоғамның берік қалқаны екені ақиқат. Қазақстан Республикасының жаңа Конституциясына аталған қағидалар алғаш рет енгеннен соң азаматтың құқықтарын қорғау күшейтіледі және жаңа сапалық деңгейге көтерілетін болады. Азаматтың құқығы мен бостандығын және заңды мүддесін қорғау қай кезде де мемлекеттің басты міндеті ретінде қала бермек.
Сенат депутаты Евгений Больгерттің «Мұндағы негізгі мәселе-сот жүйесі мен құқық қорғау органдары тек жазалаушы тетік болып қалмауы керек. Адам құқық қорғау жүйесімен бетпе-бет келгенде, өзінің барлық құқығын толық түсініп, сол құқықтардың мүлтіксіз сақталатынына сенуі тиіс. Жүйе әр азаматқа білікті заң көмегіне қол жеткізуді нақты қамтамасыз етуі қажет»,-деуінен әрбір азаматтың құқық қорғау жүйесіне сенім артуы маңызды екенін байқаймыз.
Адвокатура институтының Конституцияның 86-бабына алғаш енгізілуі бұл қызметтің мәртебесін арттыратын аса маңызды қадам деуге болады. Әлемдік тәжірибедегідей сот процесінде тараптардың теңдігі алғаш рет Конституциялық деңгейде бекітіліп отыр. Сот процесінде адвокатура мен прокуратураның теңдігі жүзеге асқан жағдайда қорғану тарапы мен мемлекеттік айыптау тарапының құқықтық теңдігі салтанат құратын болады.
Сонымен бірге, көпшілік шетел фильмдерінен ғана көріп келе жатқан «Сіз үндемеуге құқылысыз» қағидасы да алғаш рет Конституциялық деңгейде бекітілді. «Миранда ережесі» деп аталатын халықаралық құқықтық ұстаным соған меңзейді. Аталған халықаралық құқықтық ұстанымның мәні-әрбір ұсталған адамға жауап алынар алдында барлық құқықтары толық түсіндірілмейінше, одан жауап алынбауы тиіс.
Кәсіби мамандардың пайымынша, осы Конституциялық қағиданы заң жүзінде жүзеге асыру-азаматтардың құқығы мен бостандығын және заңды мүддесін қорғауды күшейтіп қана қоймай, құқық қорғау органдарының ұсталған адамға деген көзқарасын әділетті арнаға бұрады, демек «Миранда ережесінің» қоғамда әділдік пен заң үстемдігінің орнығуына қызмет ететіні ақиқат.
Б.СӘЛІМҰЛЫ
