Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Әділетті Қазақстан: заң мен тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Қазақстан халқына Жолдауында сауда саласын дамыту және еліміздің экспорттық әлеуетін күшейту мемлекет саясатының басым бағыттарының бірі ретінде аталды. Президент отандық тауар өндірушілердің позициясын нығайту, шикізаттық емес экспорт көлемін арттыру, шағын және орта бизнеске қолайлы жағдай жасау сияқты нақты міндеттер қойды. Үкімет Мемлекет басшысының тапсырмаларын жүзеге асыру үшін бизнесті жүргізудің ашық қағидаларын әзірлеп, ішкі сауданы дамытуда және отандық тауарлардың сыртқы нарыққа шығуына қажетті инфрақұрылым қалыптастырады.
Қабылданған шаралар кешенінің нәтижесінде сала тұрақты өсуді көрсетіп отыр: 2025 жылғы қаңтар–шілде айларында сауда көлемі 8,6%-ға, ал инвестиция көлемі І жартыжылдықта 37%-ға өсіп, 438 млрд теңгеге жетті.
«Сауда саласында 800 мыңнан астам бизнес субъектісі айналысып, 1,5 млн-нан астам адамды жұмыспен қамтамасыз етіп отыр. “Айтылды-жасалды» қағидаты бойынша Мемлекет басшысының Қазақстан халқына Жолдауында айтқан тапсырмалары белсенді түрде жүзеге асырылуда», — деп атап өтті сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев.
Нарықты қорғау және қазақстандық тауарларды ілгерілету
Үкімет ішкі нарықты қорғауға және отандық өндірушілерді қолдауға бағытталған реттеуші шараларды әзірледі. 2025 жылдың мамыр айында тауарлардың шығарылған елін айқындау мәселелері бойынша Қазақстан Республикасының заңнамасына өзгерістер енгізілді. Отандық тауар өндірушілердің бірыңғай тізілімі жасалады онда өндірушілер туралы нақты деректер жинақталып, оларға мемлекеттік қолдау шараларына, сондай-ақ мемлекеттік және квазимемлекеттік сатып алуларға қол жеткізу мүмкіндігі қамтамасыз етіледі.
Сауданы ынталандыру және дүкен сөрелеріндегі отандық тауарлар үлесін арттыру мақсатында қазақстандық өндірушілер өнімдері үшін кемінде 50% сөрелік кеңістікті көздейтін бағдарлама іске қосылды.
Сонымен қатар сапасыз әрі қауіпті өнімдердің ішкі нарыққа енуіне шектеу қою бағытында белсенді жұмыс жүргізіліп жатыр.
«Барлық бақылаушы органдардың қатысуымен Ахуалдық штаб тиімді жұмыс атқаруда. 47 мыңнан астам көлік тексерілді, тауарлық салмақта бұл 600 мың тоннадан астам мал шаруашылығы өнімдері. Оның ішінде 900-ден астам автокөлік кері қайтарылды, 1 мыңнан астам сәйкестікті растау құжаттарының күші жойылды», — деп атап өтті Арман Шаққалиев.
Экспорттаушыларды қолдау және өнімді шетелде ілгерілету
Президенттің тапсырмасы бойынша шикізаттық емес экспортты әртараптандыру және арттыру мақсатында «бір терезе» қағидаты бойынша қаражат құралдарының толық спектрін ұсынатын Экспорттық-кредиттік агенттік құрылды.
Биылғы 7 айда көрсетілген қаржылай қолдау көлемі өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 200 млрд теңгеге артып, 394 млрд теңгені құрады. Қолдау көрсетілетін барлық жобалардың 71%-ын құрайтын шағын және орта бизнеске ерекше назар аударылуда. Бұл ретте орташа және жоғары қайта бөлу өнімдерінің үлесі 83%-ға жетіп отыр.
Қазақстандық тауарларды сыртқы нарықта ілгерілетуді күшейту үшін халықаралық инфрақұрылым қалыптастырылуда. Қытай провинцияларында серіктестік кеңселер, өкілдіктер және ұлттық павильондар іске қосылуда, соның ішінде ондай нысандар Чэнду, Үрімші, Нанкин және Шандун провинцияларында бар. Өзбекстанда «Термез» халықаралық сауда орталығының аумағында қазақстандық өнімдердің сауда павильоны жұмыс істеп тұр. Экспортты ілгерілету бойынша жұмыс БАӘ, Түркия, Үндістан, Иран және Қытайда қарқынды жүргізілуде
Оған қосымша алдағы уақытта экспортқа шығуымыз керек елдерде сауда-экономикалық миссиялар өткізілуде, қазақстандық тауарларды халықаралық электрондық алаңдарда ілгерілету бойынша жұмыстар жүргізілуде, мысалы олардың арасында jd.com, Doiyin, Alibaba сияқты сауда-саттық алаңдары бар.
Ашық және бәсекелес биржа нарығына арналған жаңа ережелер
Президент тапсырмаларын орындау үшін 2024 жылғы желтоқсанда нарықтың ашық жұмыс істеу ережелерін орнату үшін бәсекелестік ортаны дамытуға бағытталған Биржалық сауда туралы заң қабылданды.
«Әлеуметтік маңызы бар биржалық тауар» ұғымы заңнамалық түрде енгізілді, ол энергетикалық және азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін шешуші маңызға ие. Бұл алыпсатарлықты жойып, бағаны ашық белгілеуге және отандық нарықты осы тауарлармен тұрақты қамтамасыз етуге кепілдік береді», — деді сауда және интеграция министрі Арман Шаққалиев.
Одан бөлек, әлеуметтік маңызы бар тауарлармен сауданы жүзеге асыруға уәкілетті биржаларды конкурстық іріктеу тетігі енгізілді. Бұл аффилиирленген құрылымдардың құрылуын болдырмайды және қатысушылардың сауда алаңдарына тең қол жеткізе алуына кепілдік береді.
Әлеуметтік аз қамтылған санаттағы азаматтарға көмек көрсетудің жаңа тетіктері
Президенттің азаматтардың әлеуметтік аз қамтылған санаттарына тиімді атаулы қолдауды қамтамасыз ете отырып, тікелей бағаны реттеуден кезең-кезеңімен бас тарту туралы тапсырмасын орындау үшін 2024 жылғы сәуірде бизнесті жүргізуді реттейтін Қазақстан Республикасының заңнамалық актілеріне өзгерістер мен толықтырулар енгізілді.
«Осы өзгерістерге сәйкес біз әлеуметтік маңызы бар тауарлардың бағасын тікелей реттеуден бас тартамыз және атаулы әлеуметтік көмекке көшеміз. Сауда үстемесінің 15%-ы бақылауды күшейту пайдасына әлеуметтік маңызы бар тауарларға шекті бағаларды енгізу тетігі алынып тасталады», — деп атап өтті Арман Шаққалиев.
Дайындық кезеңінде атаулы көмек тетігін тестілеуге бағытталған «Цифрлық азық-түлік ваучері» пилоттық жобасы жүзеге асырылуда. Оның шеңберінде алушыларға әлеуметтік маңызы бар тауарларды сауда үстемесінсіз сатып алу бағасымен сатып алуға мүмкіндік беретін азық-түлік ваучерлері ұсынылады, бұл көмекті мақсатты және әділ бөлуді қамтамасыз етеді.
«Мемлекет басшысының барлық тапсырмалары ерекше бақылауда. Әрбір іс-шараны жүзеге асыру жоспарлы режимде жүріп жатыр, міндеттер сапалы және белгіленген мерзімде орындалатын болады», — деп атап өтті сауда және интеграция министрі.
Сауда мен шикізаттық емес экспортты дамыту жөніндегі іс-шаралар кешені Президенттің тапсырмаларын орындауға жүйелі және дәйекті көзқарасты көрсетеді.
Үкіметтік шаралар экономикалық өсу үшін тұрақты негіз құруға, бәсекеге қабілеттілікті арттыруға және Қазақстанның халықаралық сауда тізбектеріне интеграциялануына бағытталған.
