Қазақстанда инклюзивті білім алуға тиіс 237 мыңнан астам бала бар. Олардың сапалы білім алуына, қоғамға бейімделуіне және қабілетін дамытуына жағдай жасау – мемлекет пен қоғамның ортақ міндеті. Алайда бұл бағытта шешімін күткен мәселелер аз емес. Әсіресе қажетті инфрақұрылымның жеткіліктілігі, білікті мамандардың тапшылығы және балалардың даму ерекшеліктерін ерте анықтау жұмыстарының маңызы зор.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 2026 жылғы 28 қазанда Қазақстан халқына арнаған Жолдауында инклюзивті білім беру мәселесіне арнайы тоқталып, Үкімет пен әкімдіктерге осы бағыттағы жұмысты күшейтуді тапсырды.
«Бүгінде Қазақстанда инклюзивті білім алуға тиіс 237 мыңнан астам бала бар. Өкінішке қарай, соңғы жылдарда ерекше қажеттілігі бар балалардың саны арта түсуде. Сондықтан Үкімет әкімдермен бірлесіп, осы салаға қатысты инфрақұрылымды дамытуға тиіс. Ауқымды құрылысты жүргізу кезінде бұл бағыт назардан тыс қалмауы қажет», – деді Президент.
Мемлекет басшысының бұл тапсырмасы алдағы кезеңде әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту кезінде ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалардың мүддесін ескерудің маңызын көрсетеді. Президент Жолдауда келесі жылды Жалпыхалықтық ауқымды құрылыс жылы деп жариялауды ұсынды. Осы бағдарлама аясында жолдар, әуежайлар, вокзалдар, денсаулық сақтау мекемелерімен қатар, ерекше қажеттілігі бар балаларға арналған оңалту орталықтарының құрылысын бастау көзделіп отыр.
Бұл бастама ерекше балаларға көрсетілетін көмектің қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Дегенмен оңалту орталығы мен инклюзивті білім беру мекемесінің міндеті бірдей емес. Оңалту орталықтары баланың денсаулығы мен даму ерекшеліктеріне байланысты қажетті қызметтер көрсетуге бағытталса, білім беру ұйымдары оның білім алуына, қабілетін жетілдіруіне және қатарластарымен бірге дамуына жағдай жасайды. Сондықтан бұл бағыттар өзара сабақтас болғанымен, әрқайсысының қажеттілігі жеке ескерілуге тиіс.
Инклюзивті білім беру үшін мектеп ғимараттарының қолжетімді болуы, арнайы жабдықтармен қамтамасыз етілуі және балалардың қажеттілігіне сай оқу ортасын қалыптастыру маңызды. Сонымен бірге ерекше білім беру қажеттіліктері бар балалармен жұмыс істейтін арнайы педагогтер, логопедтер, психологтер мен басқа да мамандардың жеткілікті болуы қажет. Тиісті мамандар болмаса, заманауи ғимараттар мен құрал-жабдықтардың өзі күткен нәтижені толық қамтамасыз ете алмайды.
Осы мәселені ескерген Мемлекет басшысы маман тапшылығын азайтуға да назар аударды. «Маман тапшылығын азайту және ерекше қажеттілігі бар балалардың диагнозын ерте жастан анықтау жұмысы да жүйелі түрде жүргізілуі керек. Осы жұмысқа «Қазақстан халқына» қоры белсенді атсалысқаны жөн», – деді Қасым-Жомарт Тоқаев.
Баланың даму ерекшелігін ерте анықтау оған қажетті көмекті уақытында ұйымдастыруға жол ашады. Бұл ретте медицина қызметкерлері, психологтер, арнайы педагогтер және ата-аналар арасында тығыз байланыс болуы керек. Әр баланың жеке қажеттілігі ескеріліп, тиісті мамандардың көмегі көрсетілгенде, оның білім алуына және әлеуметтік ортаға бейімделуіне қолайлы жағдай қалыптасады.
Инклюзивті білім беру тек ерекше қажеттілігі бар балаларға арналған жағдай жасаумен шектелмейді. Ол – әр баланың қадір-қасиетін құрметтеу, мүмкіндігін шектемеу және қоғамның толыққанды мүшесі ретінде қалыптасуына көмектесу. Сондықтан бұл бағыттағы жұмыс мектептер мен арнайы орталықтардың міндеті ғана емес, ата-аналар мен қоғамның да жауапкершілігін талап етеді.
Президент Жолдауында көтерілген мәселелерді іске асыру кезінде жаңа нысандар салумен қатар, қолданыстағы білім беру ұйымдарының мүмкіндігін кеңейтуге, мамандар даярлауға және ерте қолдау жүйесін жетілдіруге көңіл бөлінуі қажет. Әр өңірде балалардың нақты қажеттілігіне сай инфрақұрылым қалыптастыру да маңызды.
Әр баланың сапалы білім алуына мүмкіндік беру – болашаққа жасалған инвестиция. Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларға қолайлы орта қалыптастыру арқылы олардың қабілетін ашуға, өзіне деген сенімін арттыруға және қоғам өміріне белсенді араласуына жол ашамыз. Мемлекет басшысы белгілеген міндеттердің мәні де осында.
Гүлназ Мұқатайқызы Қыбраева,
Жаркент қаласындағы «Мерей»
оңалту орталығының директоры
