Ғылым мен технология қарыштап дамыған ғасырда ақпараттық технология жетістіктері адамның өмір сүруіне қолайлы мүмкіндіктер жасағаны ақиқат. Бірақ ақпараттық технологиялардың жетістіктерін пайдаланып жасалатын алаяқтық қылмыстардың сан алуан түрлері пайда болуда. Уақытпен бірге заманауи технологиялардың адам өміріне енуі жағдайында алаяқтық құқық бұзушылықтар тотыдайын сан алуан түрге еніп, күрделенуінің нәтижесінде азаматтарымызға ауыр материалдық һәм моралдық ауыр зардаптар да әкелуде.
Бұқаралық ақпарат құралдарында, әлеуметтік желілерде алаяқтық әрекеттерден алдын ала сақтандыру шаралары туралы ақпараттар жиі берілгенімен көпшілік көбінесе сақтықты ұмытып кетіп жатады. Қазіргі күнде алаяқтар сан алуан түрлі айла-амалдарды қолдана отырып азаматтардың жеке деректеріне қол жеткізу мен сеніміне кіру арқылы ақшасы мен мүлкін заңсыз иемденуге ұмтылады. Алаяқтар өздерін құқық қорғау органының, банктің немесе интернет-дүкеннің қызметкері ретінде таныстырып, адамдарды өз қақпанына түсіріп, оларды материалдық шығынға душар етеді.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 190-бабына сәйкес бөтен мүлікті алдау немесе сенімді теріс пайдалану арқылы иемдену қылмыстық құқық бұзушылық жасаған, кінәсі дәлелденген жеке тұлғаларға айыппұл салу, қоғамдық жұмыстарға тарту, бас бостандығын шектеу немесе бас бостандығынан айыру жазалары қолданылуы мүмкін. Егер алаяқтық интернет арқылы жасалып, ірі мөлшерде шығын келтірсе немесе ұйымдасқан топ арқылы жүзеге асырылса, жаза одан әрі қатаңдатылуы мүмкін.
Қазіргі кезде интернет алаяқтардың кең таралған түрлері – әлеуметтік желілерде жалған интернет-дүкендер ашу, азаматтарға телефон арқылы өзін банктің қауіпсіздік қызметкері ретінде таныстыра отырып «күдікті операция анықталды» деген банк картасының деректерін немесе SMS арқылы келген кодты сұрау жолымен жасалады. Сондықтан бейтаныс адамдарға банк картасының нөмірін, картаның артқы бөлігінде жазылған CVV кодын немесе SMS арқылы келген құпия қодтарды мүлде айтуға болмайды. Аталған әрекеттердің салдарынан адамның банктік шоттарына қол жеткізуге алаяқтарға мүмкіндік беретінін әркім жадында сақтағаны абзал. Күмәнді сілтемелерге өтпеген жөн. Интернет-дүкен арқылы тауар сатып алар алдында пайдаланушылардың пікірлерімен танысып, сатушының ресми байланыс нөмірі мен заңды мекен-жайын анықтап алған дұрыс қадам болар еді. «Сақтықта қорлық жоқ» демекші, егер азамат интернет алаяқтық әрекеттің шырмауына түскен жағдайда дереу банкке хабарласып, карта операцияларын бұғаттауды сұрағаны жөн.
Сол себепті азаматтарымыз өздерінің құқықтық һәм қаржылық сауаттылық деңгейін үнемі арттыра отырумен қатар интернеттегі қауіпсіздік ережелерін қатаң сақтағаны дұрыс.
Бекмұхамет СЕРІКБАЕВ
