Қазақстанның минералдық-шикізаттық әлеуеті – ел экономикасын өркендетуге мүмкіндік беретін стратегиялық артықшылықтың бірі. Алайда жер қойнауындағы байлықтың мол болуы өздігінен экономикалық қуатқа айналмайды. Ол үшін жаңа кен орындарын іздеу, пайдалы қазбалардың қорын анықтау, заманауи технологияларды енгізу және табиғи ресурстарды тиімді игеру қажет. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев 28 қазанда Қазақстан халқына арнаған «Жаңа тарихи кезеңдегі Қазақстанның өзекті міндеттері» атты Жолдауында осы мәселелерге айрықша тоқталды.
Президент еліміздің индустриялық-технологиялық дамуын жеделдету үшін геологиялық барлау тәсілдерін түбегейлі өзгерту қажеттігін атап өтті.
«Қазақстан – минералдар мен шикізатқа бай мемлекет. Бұл – біз үшін стратегиялық жетістік. Сондықтан геологиялық барлау тәсілдерін түбегейлі өзгерту қажет. Жаңа кен орындарын бұрынғы заманнан қалған әдістермен іздеу оң нәтиже бермейтіні анық. Қазіргі таңда геологияны жоғары технологиялық сала ретінде мойындауымыз керек», – деді Мемлекет басшысы.
Бұл тапсырма геология саласына жаңа көзқараспен қарауды талап етеді. Жер қойнауын зерттеуде озық технологияларды кеңінен пайдалану, геологиялық деректердің ашықтығы мен қолжетімділігін қамтамасыз ету, жаңа кен орындарын іздеу мен барлау жұмыстарына жеке инвестиция тарту – алдағы кезеңдегі маңызды міндеттер. Мұндай қадамдар еліміздің минералдық ресурстары туралы мәліметтерді толықтырып, табиғи байлықты игеруге қатысты шешімдердің сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Жолдаудағы екінші маңызды мәселе – айрықша маңызды металдардың қорын тиімді басқаратын ұлттық жүйе құру. Қазіргі әлемдік экономикада сирек кездесетін және басқа да стратегиялық маңызы бар металдарға деген қажеттілік артып келеді. Сондықтан бұл ресурстардың қорын анықтап қана қоймай, оларды басқарудың ұзақ мерзімді әрі тиімді тетіктерін қалыптастыру қажет.
Мемлекет басшысы тау-кен саласындағы жобаларды ұзақ мерзімге қаржыландыру мүмкіндігін қарастыруды тапсырды. Сонымен қатар осы бағытта жұмыс істейтін отандық кәсіпорындардың өнімдеріне кепілді сұраныс қалыптастыру үшін оффтейк-келісімшарттар жасау мәселесін көтерді. Бұл – өнімді алдын ала сатып алу жөніндегі келісімдер арқылы өндірістік жобалардың тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған тәсіл.
Президент Үкіметке аталған мәселелерді кәсіпкерлермен бірлесіп талқылап, жыл соңына дейін нақты ұсыныстар енгізуді міндеттеді.
Жолдауда Қазақстанның ұлттық түсті және сирек кездесетін металдар қорын қалыптастыру қажеттігі де айтылды. Мемлекет басшысы еліміздің түпкі мақсаты жаһандық өндіріс тізбегіне қосылу екенін атап көрсетті. Осы ретте дамыған елдермен стратегиялық серіктестік орнату және инвестиция тарту маңызды. Алайда жаңа өндіріс орындарын ашу кезінде жергілікті кәсіпкерліктің мүддесі де ескерілуге тиіс.
Мұның бәрі минералдық байлықты игеруге қатысты саясатты тек шикізат өндірумен шектемей, оны елдің индустриялық дамуына қызмет ететін бағытқа бұру қажеттігін көрсетеді. Геологиялық барлау нәтижелі жүргізіліп, пайдалы қазбалардың қоры нақты анықталса, ал оларды игеруге қажетті қаржы мен өндірістік сұраныс қамтамасыз етілсе, бұл саладағы жобалардың тұрақты дамуына жол ашылады.
Қазақстан үшін жер қойнауындағы байлықтың экономикалық әлеуетін толық пайдалану – бүгінгі күннің ғана емес, келешек ұрпақтың да мүддесіне қатысты мәселе. Сондықтан геологияны жоғары технологиялық салаға айналдыру, сирек кездесетін металдардың ұлттық қорын қалыптастыру және отандық өндірісті әлемдік экономикамен ұштастыру жөніндегі міндеттерді жүзеге асырудың маңызы зор.
Президент Жолдауында көтерілген бастамалардың түпкі мақсаты – еліміздің табиғи ресурстарын тиімді пайдаланып, экономиканың технологиялық әлеуетін нығайту және Қазақстанның халықаралық өндіріс жүйесіндегі орнын кеңейту.
Нұрғали СУРАШЕВ,
техника ғылымдарының докторы, профессор,
ҚР Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының академигі
